5.12.2015. – Anarhofilm / Antifilm / Alternativni film — filmski eksperimenti u Jugoslaviji

yuex

Anarhofilm / Antifilm / Alternativni film

— filmski eksperimenti u Jugoslaviji

 

Galerija Greta  / Ilica 92 / Zagreb / 5. 12. 2015.

 

Pozivamo vas na razgovor, izlaganja i projekcije jugoslavenskog amaterskog/ alternativnog/ neprofesijskog/ eksperimentalnog filma!

 

18:00 — 19:30

Izlaganja i razgovor

 

Aleksandra Sekulić: Pojam alternativnog filma u Beogradu

Vanja Obad:  Povijesno/stilski pregled hrvatskog eksperimentalnog filma

Petra Belc:  Uvod + Pansini Antifilm: filmske provokacije i misao drugim sredstvima

 

 

20:00 — 22:15

Projekcija odabranih naslova jugoslavenskog eksperimentalnog filma

 

Jugoslavenski neprofesijski film zadnjih je godina postao značajna istraživačka tema kustosa, filmskih programera i društveno-humanističkih znanstvenika, čemu svjedoče njegove retrospektive na međunarodnim filmskim festivalima, izložbe u muzejima suvremene umjetnosti i recentne publikacije — kao što su Surfing the Black (2012) i Kino drugim sredstvima (2012) — koje se ovom filmskom formom bave u širem kontekstu. Pitanja koja pritom jugoslavenske eksperimentalne filmske prakse danas otvaraju nerazdvojiva su od političkog i umjetničkog konteksta SFRJ, a podjednako obuhvaćaju teme filmskih arhiva i autorskih prava filmova nastalih u republičkim koprodukcijama, pozicije žena u filmu, arhiviranja amaterskog i eksperimentalnog filma, kinotečnih djelatnosti i dostupnosti filmske i tekstualne arhivske građe kako istraživačima tako i zainteresiranoj publici.

Prvi u nizu od tri seminara posvećena istraživanju jugoslavenske eksperimentalno-filmske i kinoklupske proizvodnje, kojima će se kroz izlaganja, razgovore i projekcije odabranih filmova nastojati otvoriti glasniji dijalog o ovom manje poznatom segmentu filmskog stvaralaštva regije, ocrtat će problemske rubove polja i ponuditi sistematizaciju njegovih žarišnih točaka.

Počevši s pregledom začetaka prve filmske avangarde u Jugoslaviji posebna će se pažnja posvetiti konceptima antifilma (Zagreb) i alternativnog filma (Beograd), a kroz analizu formalnih i sadržajnih aspekata pojedinih filmova nastalih u beogradskim i hrvatskim kinoklubovima ponudit će se kratak povijesni pregled praćen tipološkom sistematizacijom, kako bi se ustanovile faze, sličnosti i razlike pojedinih perioda ovog razdoblja.

Dođte, slušajte, gledajte, pitajte i razgovarajte!

Bez konvencionalnih predrasuda                                                                                Ograničenih individualni sklonosti                                                                                              Privatnih ambicija                                                                                                                  Ličnih interesa                                                                                                                        Tereta idejne ukočenosti                                                                                             Građanskog malodušja                                                                                                           (Radoslav Putar, GEFF 1963.)

/// jer ///

Vrijednost djelu daju gledaoci, a ne onaj tko se igrao.                                                          (Mihovil Pansini, “Antifilm i mi”, 1963.)

***************************************

Program je nastao kroz istraživanje Jugoslavenskog eksperimentalnog filma u okviru poslijediplomskog studija na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Realizira se uz financijsku podršku Hrvatskog audiovizualnog centra, i u suradnji s umjetničkom galerijom Greta.

Hvala Miodragu Miloševiću iz Akademskog filmskog centra u Beogradu, Hrvatskom filmskom savezu i Hrvatskom filmskom arhivu.

 

18:00 — 19:30

Izlaganja + razgovor

 

Vanja Obad:  Povijesno/stilski pregled hrvatskog eksperimentalnog filma

Iako prva filmska avangarda na području bivše Jugoslavije ne postoji kao filmski pokret, veze s onodobnim svjetskim filmskim avangardnim pokretom 1920-ih godina ogledaju se ponajprije u proklamacijskim tekstovima, prihvaćanju filma od strane avangardnih pokreta, kao i “filmovima drugim sredstvima” (Levi). Izlaganje prati trasu od začetaka (prve filmske avangarde) do kraja šezdesetih i artikulacije samosvjesnog pokreta (antifilm) eksperimentalnog filma. Pregled, uglavnom hrvatskog eksperimentalnog filma (od početaka kroz poetske igrane i dokumentarne filmove, do redukcionističke obrade u filmovima fiksacije, materijalističkog i konceptualnog filma, ali i onih koji na ideje antifilma gledaju primarno s ironijom), oslanja se prvenstveno na uočljive stilske/povijesne karakteristike.

 

Vanja Obad

Diplomirao dramaturgiju na Akademiji dramske umjetnosti u Zagrebu. Radio kao predavač Medijske kulture na Učiteljskom fakultetu (u Zagrebu i Čakovcu), kao scenarist, objavio više tekstova, pretežito o eksperimentalnom filmu. Student je poslijediplomskog studija iz područja filmologije na Filozofskom fakultetu u Zagrebu s temom eksperimentalnog filma.

 

 

Petra Belc:   Pansini Antifilm: filmske provokacije i misao drugim sredstvima              

Pojam antifilma, konceptualiziran na razgovorima 1962. i 1963. godine u Kinoklubu Zagreb na inicijativu Tomislava Kobije i Mihovila Pansinija, višestruko je proturječan i poticajan teorijsko-filmski koncept. Veliki odjek ostavio je u krugu beogradskih sineasta, nadahnuvši teoretičara Dušana Stojanovića da definira jednu od klasifikacijskih odrednica Jugoslavenskog eksperimentalnog filma — film fiksacije. Za Stojanovića Zagrebačka škola eksperimentalnog filma bila je pritom “otkriće i najznačajniji događaj u našoj kinematografiji”, razgovore u okviru prvog festivala eksperimentalnog filma GEFF 1963. godine Dušan Makavejev okarakterizirao je kao “dijalog nečuven dotada u jugoslovenskoj kinematografiji”, a redatelj i teoretičar Jovan Jovanović zapisao je kako je GEFF donio “kopernikanski obrat u jugoslovenskom neprofesionalnom filmu”. Izlaganje donosi kraći pregleda antifilmskih ideja Mihovila Pansinija temeljem razgovora zabilježenih u Knjizi GEFF-a (1963./1967.) i intervjua koji je dao Miloju Radakoviću 1984. godine, s prijedlogom o konceptualnoj naravi zagrebačkih filmskih eksperimenata 1960-ih godina kao “provokatorskih objekata” (McEvilley).

 

Petra Belc

Studentica poslijediplomskog doktorskog studija izvedbenih umjetnosti, filma i kulture na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, gdje istražuje polje eksperimentalnog filma. Filozofiju i religijske znanosti diplomirala je na Filozofskom fakultetu Družbe Isusove u Zagrebu s temom filozofije fotografije, i završila obrazovni program Ženskih studija pri zagrebačkom Centru za ženske studije. Autorica je raznih stručnih i popkulturnih tekstova, fotografija, filmskih i televizijskih trailera.

 

 

Aleksandra Sekulić: Pojam alternativnog filma u Beogradu

Razvoj praksi eksperimentalnog filma u Jugoslaviji je suočen sa ubrzanim procesom depolitizacije i fetišizacije elitne kulture 1970-ih nastavljen u polju koje se naziva alternativnim filmom, čime se na širem društvenom planu ospoljava potencijalnost političkog u eksperimentalnom filmu. Na osnovu svedočenja nekoliko autora ovog perioda u poetici koja nije normativna ili sveobuhvatna, ali koja će se podrazumevati kasnije pod terminom alternativni film, ova praksa opisuje se kao istraživanje “novog jezika samog medija” kojim se “postiže istina nesvodiva na puko tematsko i narativno podražavanje realnosti”, odnosno društveni sadržaj se u umetnosti ne prenosi putem tematike, nego neposredno, u organizaciji same označavalačke ekonomije, čiji je tek sekundarni učinak tematika.

 

Aleksandra Sekulić

Doktorska kandidatkinja na grupi Teorija umetnosti i medija na Univerzitetu umetnosti u Beogradu. Master studije završila na grupi Menadžment u kulturi i kulturna politika na Balkanu (Univerzitet umetnosti u Beogradu/ Universite Lumiere Lyon 2, UNESCO Chair) sa tezom “Arhiv kao kulturna forma: stvaranje video arhiva i databaza”. Diplomirala Opštu književnost i teoriju književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu. Urednica programa u Centru za kulturnu dekontaminaciju u Beogradu. Sa Brankom Benčić od 2011. ko-kustosica izložbi i programa posvećenih filmu i videu  („Video, televizija, anticipacija“ (MSU Beograd, MSU Zagreb) „MAFAF – Pogled iz Beograda“(CZKD),“ Slobodan Šijan: Filmski letak“ (MMC LUKA, CZKD)). Članica je Low-Fi Video pokreta (1997-2003.), grupe Kosmoplovci (od 2001.) i tima Medijska arheologija. Uređivala i organizovala programe Akademskog filmskog centra u Beogradu od 2005. do 2008. (Festival novog filma i videa ALTERNATIVE FILM/VIDEO, cikluse:” Videografija regiona”, “Video portreti”, “Holandski video u Beogradu”; manifestacija “+- 40 godina-1968-2008”, i drugi).

 

 


Odabrani alternativni i anti/filmovi:*

20:00 — 22:15

Projekcija filmova

 

 

29’ 10’’

Pripremna faza

Film transa / Poetski igrani film / Dokumentarne tendencije

Mihovil Pansini: Siesta (1958). 5’30

Tomislav Kobija: Autoriteti i kičme (1959). 15’ 40’’

Kokan Rakonjac: Zid (1960). 8’

 

28’

Prijelazna faza  

Film stanja / Materijalni film / Strukturalni film

Ivan Martinac: Suncokreti — Avantira (1960). 7’

Vlado Petek: Pastelno mračno (1960). 2’50’’

Sava Trifković: Ruke ljubičastih daljina (1962). 11’

Tomislav Gotovac: Prijepodne jednog fauna (1963). 8’

 

19’ 33’’

Antifilm — Geffovska faza

Mihovil Pansini: K3 ili čisto nebo (1963). 2’50’’
Ljubiša Grlić: Sobovi, dragi sobovi (1963.) 2’43’’
Milan Šamec: Termiti (1963). 2’
Vlado Petek: Sretanje (1963). 8’
Zlatko Hajdler: Kariokineza (1965).

 

13’ 30’’

Performans za kameru

Ivo Lukas: Kap po kap do zdrave kose (1966). 13’30’’

 

11’

Redukcija / Optičko printanje

Vjekoslav Nakić: Kompozicija (1970). 6’

Nikola Đurić: Gavran (1973). 5’

 

 

36’ 42’’

Faza obnove i etabliranja

Konceptualni film / Psihodelični film

 

Mirko Avramović: Bedno stanje (1971). 5’

Milenko Jovanović: Kako su me prvi put fotografisali (1972). 0’ 38’’

Mladen Stilinović: Početnica (1973). 4’55’’

Radoslav Vladić: Dokument (1975). 0’17’’

Predrag Bambić: Oko (1975). 2’52’’

Bojan Jovanović: Praznik (1983). 10’

Ivan Ladislav Galeta: Sfaira 1985-1895 (1984). 9’40’’

Zdravko Mustać: Zovem se film (1987). 3’20’’

 

 

*dio filmova pripada digitaliziranoj ali nerestauriranoj arhivskoj građi

 

“Anarhofilm / Antifilm / Alternativni film — filmski eksperimenti u Jugoslaviji” prvi je u nizu od tri seminara posvećena istraživanju jugoslavenskog eksperimentalnog filma. Datumi preostalih programa bit će naknadno objavljeni.

Galerija Greta  / Ilica 92 / Zagreb

5. 12. 2015. 18:00-19:30 / 20:00-22:15